Thế nào là điều kiện hợp đồng FIDIC? Việc áp dụng nó trong quá khứ và tương lai ở Việt Nam?

Hỏi :

Thế nào là điều kiện hợp đồng FIDIC? Việc áp dụng nó trong quá khứ và tương lai ở Việt Nam?

Trả lời :

FIDIC là từ viết tắt của Federal International des Ingenieurs Conseils – Liên đoàn quốc tế của các kỹ sư tư vấn. FIDIC là một tổ chức xã hội nghề nghiệp ra đời tại Châu Âu từ năm 1913 nhằm hỗ trợ về mặt chuyên môn; nghiệp vụ tư vấn cho các thành viên là các tổ chức hoặc cá nhân khi tham gia vào tổ chức này. Tính đến thời điểm này (2010) FIDIC đã có trên 60 thành viên là các tổ chức tư vấn các nước tham gia trong đó có hiệp hội tư vấn xây dựng Việt Nam (viết tắt VECAS). Trong quá trình hình thành và phát triển FIDIC luôn tìm kiếm và xây dựng “tiếng nói chung” về lĩnh vực hợp đồng trên phạm vi quốc tế nhằm giúp chủ đầu tư và các nhà tư vấn các nhà thầu đạt hiệu quả tốt nhất trong quá trình ký kết và thực hiện các hợp đồng trong lĩnh vực xây dựng. Một trong những thành quả của FIDIC trong thập niên cuối của thế kỷ XX đó là sự ra đời của “Mẫu điều kiện hợp đồng FIDIC” vào tháng 9/1999 bao gồm 4 hình thức (hoặc còn gọi là 4 mẫu hợp đồng FIDIC) bao gồm:

1. Điều kiện hợp đồng xây dựng; 2) Điều kiện hợp đồng cho nhà máy và thiết kế – xây dựng; 3) Điều kiện hợp đồng cho các dự án FPC/ chìa khoá trao tay và 4) Dạng hợp đồng đơn giản (còn gọi là dạng ngắn của hợp đồng).

1 Về điều kiện hợp đồng xây dựng: được khuyến khích áp dụng đối với các công trình xây dựng hoặc các công trình kỹ thuật mà hồ sơ thiết kế do chủ đầu tư lập hoặc do nhà tư vấn thiết kế do chủ đầu tư lựa chọn để thực hiện. Hình thức này có từ lâu đời và phổ biến trên thế giới khi các nhà thầu xây dựng chỉ đủ năng lực thực hiện khâu thi công. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển của lĩnh vực xây dựng các nhà thầu xây dựng luôn có xu hướng vươn lên bao thầu luôn cả khâu thiết kế hoặc cả thiết kế và mua sắm lắp đặt thiết bị công trình đó là hình thức tổng thầu thiết kế – xây dựng hoặc hình thức tổng thầu EPC/ Chìa khoá trao tay đã đề cập ở trên.

2) Về điều kiện hợp đồng cho nhà máy và thiết kế – xây dựng: đây là mẫu hợp đồng được khuyến khích áp dụng cho các công trình xây dựng các nhà máy công nghiệp như điện, cơ khí, xi măng... hoặc cho những công trình hạ tầng kinh tế – xã hội như giao thông, thuỷ lợi... được giao cho nhà tổng thầu bao thầu luôn cả phần thiết kế và xây dựng.

3) Về điều kiện hợp đồng cho các dự án EPC (viết tắt Engineering – Procurement Construction) hoặc chìa khoá trao tay (Turnkey) được khuyến khích áp

dụng cho các dự án công nghiệp (nhiệt điện, thuỷ điện, cơ khí chế tạo, xi măng, vật liệu xây dựng …) với điều kiện hợp đồng EPC, nhà tổng thầu đảm nhiệm từ khâu thiết kế, mua sắm lắp đặt thiết bị công nghệ - đào tạo công nhân vận hành và thi công xây dựng. Chủ đầu tư chỉ tham gia một phần quản lý dự án thậm chí với hình thức chìa khoá trao tay chủ đầu tư có thể giao luôn cho nhà tổng thầu đảm nhiệm quản lý dự án (còn gọi là hình thức nhà tổng thầu làm quản lý dự án (Project Managenaent Contractor – PMC như đã đề cập ở các câu hỏi và đáp trên).

4. Về dạng hợp đồng đơn giản (dạng ngắn của hợp đồng) được khuyến khích áp dụng cho các công trình xây dựng dân dụng (như trường học, bệnh viện, trụ sở cơ quan, siêu thị, nhà thi đấu thể thao, sân vận động...) hoặc công trình công nghiệp hoặc giao thông, thuỷ lợi có tổng mức đầu tư không lớn và kỹ thuật ít phức tạp, thông dụng hoặc lặp lại (như chung cư, đường bộ, đê, đập, kênh, mương...). Với mẫu hợp đồng dạng này, các nhà thầu thực hiện việc thi công xây dựng theo thiết kế do chủ đầu tư hoặc nhà tư vấn do chủ đầu tư lựa chọn lập. Mẫu hợp đồng dạng này cũng có thể áp dụng cho những công trình có quy mô không lớn và ít phức tạp nên nhà thầu có thể bao thầu một phần công việc thiết kế (thuộc hạ tầng công trình hoặc phần cơ - điện) hoặc nhà thầu có thể bao thầu luôn toàn bộ công việc thiết kế công nghệ và xây dựng nếu nhà thầu có đủ năng lực theo quy định của pháp luật.

Trong quá trình hội nhập mẫu hợp đồng FIDIC thường được áp dụng theo yêu cầu của nhà tài trợ (các dự án thuộc nguồn vốn ODA) và những năm gần đây Mẫu hợp đồng thiết kế và xây dựng. Mẫu hợp đồng EPC/chìa khoá trao tay thường được các nhà thầu nước ngoài hoặc nhà thầu liên danh khi tham gia đấu thầu quốc tế các dự án công nghiệp như dầu khí, điện, xi măng, sản xuất bia... áp dụng, những mẫu hợp đồng này cũng được áp dụng cho các chủ đầu tư sử dụng vốn nhà nước (là các tập đoàn, tổng công ty nhà nước) áp dụng đặc biệt là mẫu hợp đồng tổng thầu EPC/ chìa khoá trao tay.

Tuy nhiên tính đến thời điểm này (năm 2010) về mặt luật pháp của Việt Nam vẫn đang trong quá trình hoàn thiện về cơ chế nhằm đáp ứng những yêu cầu thực tế cần thiết trong lĩnh vực hợp đồng xây dựng theo định hướng tiếp cận từng bước với thông lệ quốc tế, có tính đến các điều kiện thực tế của Việt Nam (trong đó có mẫu hợp đồng FIDIC). Vì vậy, trong thời gian tới những nỗ lực đổi mới cần tiếp tục mạnh mẽ quyết liệt hơn theo định hướng mang tính quy luật của lĩnh vực hợp đồng xây dựng của quốc tế và khu vực.

Trích từ 100 câu hỏi đáp pháp luật về xây dựng.